Harbhara pik favarani: शेतकरी बांधवांनो, नमस्कार! अनेक शेतकरी मित्रांच्या मनात नेहमीच येणारा प्रश्न म्हणजे, हरभऱ्यावर पहिली फवारणी कधी करायची? कोणते औषध योग्य आहे? आणि मर रोगावर नियंत्रण कसे मिळवायचे? तर आजच्या लेखात आपण याच विषयावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.
सरी-वरंबा पद्धतीचा फायदा काय?
या पद्धतीत दोन सऱ्यांमध्ये साधारण दोन ते अडीच फूट एवढं अंतर ठेवलं जातं. या सऱ्यांच्या खालच्या भागात हरभऱ्याची लागवड केल्याने पाण्याचे व्यवस्थापन खूपच सोपे होते. पाणी देताना ते समप्रमाणात प्रत्येक झाडापर्यंत पोहोचते. या पद्धतीमुळे पिकाची मुळे मजबूत होतात, फुटवे चांगले येतात आणि हरभऱ्याची वाढ जोमदार दिसते. यामुळे मातीतील आर्द्रता संतुलित राहते, आणि झाडांना हवा व सूर्यप्रकाश यांचा योग्य संपर्क मिळतो. अशा प्रकारे सरी-वरंबा पद्धती हरभऱ्यासाठी अत्यंत फायदेशीर ठरते.
पहिली फवारणी कधी घ्यावी?
हरभरा पिकाला २५ ते ३० दिवस झाले की पहिली फवारणी घेणे अत्यावश्यक आहे. कारण या टप्प्यावर बुरशीजन्य “मर रोग” (Fusarium Wilt) चा प्रादुर्भाव सुरू होतो. या काळात झाडांची मुळे तपासल्यास ती काळसर, सडलेली आणि निर्जीव झालेली दिसतात. हा रोग Fusarium oxysporum नावाच्या बुरशीमुळे होतो. ही बुरशी झाडाच्या अन्ननलिकांवर परिणाम करते, ज्यामुळे अन्नद्रव्य वाहतूक थांबते आणि झाड हळूहळू मरते. त्यामुळे रोगाच्या पहिल्याच लक्षणावर नियंत्रण घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
मर रोगावर नियंत्रणासाठी सर्वोत्तम बुरशीनाशक (Fungicides)
पहिल्या फवारणीसाठी शेतकऱ्यांनी एखाद्या दर्जेदार बुरशीनाशकाचा वापर करणे गरजेचे आहे. खाली दिलेल्या तीन प्रभावी औषधांपैकी कोणतेही एक निवडून वापरू शकता: थायफेट मिथाईल + कासुगामायसिन (Thiphet Methyl + Kasugamycin) असलेले बुरशीनाशक,
उदाहरणार्थ Dhanuka कंपनीचे Jinette. वापर: ३० मिली प्रति १५ लिटर फवारणी पंपसाठी.
बायर कंपनीचे “Alect” हे बुरशीनाशक देखील अत्यंत परिणामकारक आहे. वापर: कंपनीच्या सूचनेनुसार प्रमाण ठेवा; नियमित फवारणीमुळे मर रोगावर उत्कृष्ट नियंत्रण मिळते.
एंडोफिल कंपनीचे “Sprint” (Carbendazim + Mancozeb), घटक: Carbendazim २५% + Mancozeb ५०% (WS फॉर्ममध्ये उपलब्ध), वापर: २५ ग्रॅम प्रति १५ लिटर पाणी.
या तीन पैकी कोणतेही एक औषध वापरल्यास हरभरा पिकातील मर रोगावर प्रभावी नियंत्रण मिळते आणि पिकाची वाढ निरोगी राहते.
कुडमुळ आळीवर नियंत्रण
२५-३० दिवसांच्या सुमारास हरभरा पिकामध्ये “कुडमुळ रंगाची आळी” दिसू लागते. ही आळी पिकाच्या कोवळ्या भागावर हल्ला करते, ज्यामुळे फुलोरा आणि शेंगा कमी होतात.
त्यावर नियंत्रणासाठी Imamectin Benzoate 5% SG स्वरूपातले कोणतेही आळीनाशक वापरा. वापर: १०-१२ ग्रॅम प्रति १५ लिटर पाणी. Proclaim किंवा Emon यासारखी औषधे वापरता येतात.
तसेच काही कंपन्यांचे Imamectin Benzoate 1.9% SC (Liquid) स्वरूपातले उत्पादनही मिळते. वापर: २५ मिली प्रति १५ लिटर पाणी.
ही औषधे किफायतशीर आणि प्रभावी आहेत, विशेषतः पहिल्या फवारणीसाठी.
रूट झोन मजबूत करण्यासाठी टॉनिकचा वापर
सुरुवातीच्या काळात अमिनो अॅसिड किंवा प्रोटीन-आधारित टॉनिक देण्याची गरज नसते. पण जर मुळांची वाढ आणि झाडाची शक्ती वाढवायची असेल तर Humic Acid + Fulvic Acid असलेले टॉनिक वापरा. PI Industries चे “Bio Vita X” हे प्रसिद्ध टॉनिक आहे (४० मिली प्रति १५ लिटर). उपलब्ध नसेल तर Patil Biotech कंपनीचे “Oxygen” हे पर्याय वापरता येईल (५० मिली प्रति १५ लिटर). या टॉनिक्समुळे झाडांची मुळे खोलवर वाढतात, जमिनीतील सूक्ष्म पोषकद्रव्ये मिळतात, आणि हरभरा पिकाची एकूण ताकद वाढते.
तर शेतकरी बांधवांनो, हरभरा पिकाच्या निरोगी वाढीसाठी पहिली फवारणी ही २५-३० दिवसांच्या आत घेणे अत्यावश्यक आहे. मर रोगावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी बुरशीनाशक वापरा, आळीवर नियंत्रणासाठी योग्य आळीनाशक वापरा, आणि झाडाला शक्ती देण्यासाठी योग्य टॉनिकचा वापर करा. अशा पद्धतीने नियोजनबद्ध शेती केल्यास हरभरा पिकाचा उत्पादनात निश्चित वाढ होते आणि रोग-कीड यांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.
